وزارت علوم، تحقیقات و فناوری یک پروژه نیمه کاره است


1397/03/27

> نسخه آزمایشیکد خبر: 82944839(6543873)مرحوم دکتر سیدمحمدامین قانعی راد (1334 تا 1397) جامعه شناس که بیشتر در زمینه جامعه شناسی علم فعالیت می کرد و در این زمینه کتاب های مختلفی؛ از جمله جامعه شناسی کنشگران علمی، جامعه شناسی رشد و افول علم در ایران و


	 وزارت علوم، تحقیقات و فناوری یک پروژه نیمه کاره است
>
نسخه آزمایشیکد خبر: 82944839(6543873)مرحوم دکتر سیدمحمدامین قانعی راد (1334 تا 1397) جامعه شناس که بیشتر در زمینه جامعه شناسی علم فعالیت می کرد و در این زمینه کتاب های مختلفی؛ از جمله جامعه شناسی کنشگران علمی، جامعه شناسی رشد و افول علم در ایران و پیمایش علم و جامعه؛ تجربیات جهانی و اجرای نسخه ایرانی را نگاشته بود، همواره با دیدگاه انتقادی حوزه علم و فناوری و جامعه شناسی علم را می کاوید و نقاط تاریک و چالش ها را گوشزد می کرد.شاید یک نکته بارز در حوزه علم، فناوری و تحقیقات کشور، وجود نهادهای مختلف در سطوح گوناگون سیاستگذاری و اجرا باشد. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به عنوان نهاد دولتی، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، شورای عالی انقلاب فرهنگی و ساختار نقشه جامع علمی کشور تنها بخشی از نهادهایی هستند که در این زمینه فعالیت می کنند.
مصاحبه منتشر نشده ذیل که در هفته های پایانی حیات دنیایی دکتر قانعی راد انجام شد؛ قرار بود مصاحبه ای مفصل باشد که به حوزه های مختلف علم و فناوری؛ از جمله چرایی موازی کاری ها و وجود دستگاه های موازی، مولفه های ترویج علم در جامعه و نقش رسانه ها در اطلاع رسانی موضوعات علمی بپردازد؛ شوربختانه تنگنای وقت، مسئولیت ها و بیماری دکتر قانعی راد باعث شد از همه این موضوعات تنها به دلیل و آسیب شناسی وجود دستگاه های مختلف در حوزه علم و فناوری بپردازیم و سایر پرسش ها بی پاسخ ماند.***چرا وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تاسیس شد
ایرنا: با توجه به حضور شما در مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور به عنوان عضو هیات علمی و پژوهشگر جامعه شناسی علم، دلیل تعدد نهادها در زمینه سیاستگذاری در زمینه علم و فناوری چیست و این امر چه پیامدهایی می تواند برای مجموعه آموزش عالی و علم، فناوری و نوآوری داشته باشد؟
قانعی راد: در مورد تعدد نهادها حق با شماست، مساله ما عدم انسجام بین نهادهاست. برخلاف آنچه در ماده 99 قانون برنامه سوم توسعه آمده است که «وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برای ایجاد انسجام در سیاستگذاری، برنامه ریزی، حمایت، پشتیبانی، نظارت و ارزیابی تشکیل می شود»؛ این وزارتخانه بدون این که بتواند انسجام ایجاد کند، تشکیل شد. قرار بود در پی انحلال وزارت آموزش عالی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تشکیل شده و دانشگاه ها از طریق استقلال بیشتر اداره شوند و بار اداره آنها به عهده وزارت علوم نباشد.***استقلال بیشتر دانشگاه ها و وزارت علوم متولی علم و فناوری
ایرنا: آیا بحث اداره مستقل دانشگاه ها از نظر مالی هم مطرح بود؟
قانعی راد: خیر، زیرا بر اساس قانون اساسی اصل آموزش رایگان را داریم و سرانه دانشجویان کمافی السابق در اختیار دانشگاه ها قرار می گیرد، قرار بود فقط استقلال بیشتری در اداره دانشگاه وجود داشته باشد؛ تا بار اجرایی دانشگاه از دوش وزارت علوم برداشته شود تا بار اجرایی مقوله علم، فناوری و نوآوری را برعهده بگیرد.
این بحث هم قابل توجه است که آموزش عالی بخش کوچکی از علم، فناوری و نوآوری در همه جای دنیاست. یعنی قلمروی این دو در ایران با هم همپوشانی دارند و بخش کوچکی از علم و فناوری و نواوری در کشورمان خارج از حوزه آموزش عالی وجود دارد، ولی در بسیاری کشورها اینطور نیست و 80 درصد فعالیت ها در حوزه علم، فناوری و نوآوری در دیگر مراکز و 20 درصد در دانشگاه ها انجام می شود.
در آن کشورها بیشتر فعالیت های علم، فناوری و نواوری در بخش صنعت، دفاع، مراکز و کانون های فنی، شرکت های دانش بنیان، شرکت های خدمات مهندسی و شرکت های تحقیق و توسعه پژوهشی انجام می شود. بر همین اساس بخشی از دانشمندان و مهندسان در دانشگاه ها هستند و بیشتر آنها در بخش های صنایع، انرژی، سیاست و رفاه اجتماعی، دامداری و کشاورزی کار می کنند و به طور کلی در جامعه گسترده شده اند.
تشکیل وزارت علوم با این هدف و پیشینه صورت گرفت که بخش علم و فناوری کشور کوچک و ضعیف است و متولی ندارد؛ باید تلاش شود به بخش قوی، منسجم و دارای متولی تبدیل شود.***انسجام علم و فناوری در وزارت علوم و تاکید بر نقش فرابخشی
ایرنا: و متولی آن وزارت علوم باشد؟
قانعی راد: بله، در سال های آخر دهه 70 بحث بود که سازمان جدید متولی علم و فناوری زیر نظر ریاست جمهوری تشکیل شود یا وزارتخانه ای به آن اختصاص یابد. در آن زمان سیستم کارشناسی برنامه و بودجه و کارشناسان وزارت علوم در تعامل با هم به این نتیجه رسیدند که با تشکیل وزارت علوم این کار انجام شود. بخش علم و فناوری تقویت شده و جایگاه خود را بیابد، در این تغییر و تحول هم بحث انسجام مطرح بود و هم نقش فرابخشی وزارت علوم؛ زیرا اگر سازمانی بخواهد در حوزه علم، فناوری و نوآوری کار کند باید با وزارت نیرو، وزارت صنایع، وزارت نفت، وزارت بازرگانی و وزارتخانه های دیگر هم ارتباط داشته باشد.ایرنا: آیا قرار بود این نقش فراقوه ای هم باشد؟ یا فقط در مجموعه دولت وظیفه هماهنگی را برعهده داشت؟
قانعی راد: قرار بود فراقوه ای هم باشد. در بسیاری از موارد علم، فناوری و نواوری، به قوانینی نیاز است که باید قوای مختلف برای تدوین و تصویب آن کمک کنند و مشارکت داشته باشند.***قوانین نوشته می شود اما خوانده نمی شود
ایرنا: چرا این نقش وزارت علوم محقق نشد و نهادهای دیگری مانند معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به مجموعه اضافه شدند؟
قانعی راد: چند علت دارد، یکی این که وزرای بعدی وزارت علوم در دولت های نهم و دهم با درکی که خود از وزارت آموزش عالی داشتند، مسئولیت وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را برعهده گرفتند. متاسفانه در ایران قوانین نوشته می شود، اما خوانده و اجرا نمی شود و از آن بدتر، جدی هم گرفته نمی شود. متعاقب برنامه سوم توسعه و نقش وزارت علوم در آن، در سال 83 قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت ‌علوم، تحقیقات و فناوری نیز تصویب شد که در آن هم بر نقش فرابخشی و توسعه علم و فناوری تاکید شده بود.
اما بعد از آن در دولت نهم رئیس جمهوری تصمیم گرفت معاونت علمی و فناوری را تاسیس کند؛ در حالی که یک وزارتخانه وظیفه انجام این کار را برعهده داشت و می توانست همین وظایف را بر اساس قانون به وزارتخانه واگذار کند؛ اما به جای اینکار نهاد جدیدی تاسیس شد.***چندگانگی؛ هم در سیاستگذاری هم در اجرا
در مجموع در دو مقوله با عدم انسجام روبرو هستیم؛ یکی در سیاستگذاری که در عملکرد شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) با شورای عالی انقلاب فرهنگی دوگانگی دیده می شود در حالی که عتف باید سیاستگذاری این حوزه را برعهده بگیرد. در زمینه اجرا نیز وزارت علوم با معاونت علمی و فناوری تقابل دارند و این باعث می شود انسجام در سیاستگذاری و اجرا نباشد. از این مهم تر، آن همگرایی نیز که قرار بود وزارت علوم بین نهادهای مختلف انجام دهد و کل نهادها و دستگاه های اجرایی و وزارتخانه های مسئول در حوزه های مختلف علم، فناوری و نوآوری را منسجم کند و به نوعی اقتدار نسبت به آنها داشته باشد، محقق نشد. در مجموع به نظر من وزارت علوم، تحقیقات و فناوری یک پروژه ناتمام است که ایده آن در دوره اول اصلاحات کلید خورد و دوره دوم مقداری پیش رفت و بعد از آن متوقف شد. البته به معنای این نیست که کاری در حوزه علم و فناوری نمی شود، همانطور که قبل از آن هم کارهایی انجام می شد.***نقش حاکمیتی در جامعه باید منسجم و ناشی از دولت باشد
ایرنا: بعضی کارشناسان معتقد هستند هر چه نهادهایی که به علم و فناوری می پردازند بیشتر باشند بهتر است، مثلا شاید بتوانند از جهت اداری با دست بازتر به موضوع بپردازند و یا...
قانعی راد: پس در مورد هر نهاد دیگری هم می توان این حرف را زد، مثلا چرا فقط وزارت ارشاد در زمینه چاپ کتاب و ساخت فیلم نظر بدهد؟ چند نهاد دیگر هم درست کنیم، خوب می توانیم این کار را بکنیم و منافاتی ندارد، ولی باید در نظر گرفت یک نقش حاکمیتی در هر جامعه ای اعمال می شود که ناشی از حکومت و دولت است و باید منسجم باشد. اگر در آن انسجام نباشد و همه متولی همه کار باشند، امور به درستی پیش نمی رود. در مورد علم و فناوری، ضرورت انسجام درک نشد و به همین دلیل هم در عرصه سیاستگذاری با تعارض شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی عتف روبرو هستیم و در عرصه اجرا هم دوگانگی و تعارض وزارت علوم و معاونت علمی. از این دو گذشته، دوگانگی وزارت علوم با سایر وزارتخانه ها دیده می شود، نقش فرابخشی و حاکمیتی آن برای وزارتخانه های دیگر جا نیفتاده است.***محصولات خارجی جای صنایع داخلی را گرفتند
اصولا سیاستگذاری علم و فناوری زمانی معنا می دهد که بتوانید سیاست ها را با سیاست های بازرگانی، اقتصادی، مالی، پولی، صادرات و واردات، بانکی، صنعتی، انرژی و آموزشی تلفیق کنید و یک نظام برنامه ریزی داشته باشید که سیاست علمی را با سیاست صنعتی پیوند دهد. بخشی از نتیجه نبود انسجام و چالش های اقتصادی در از دست رفتن صنایع داخلی نشان داده می شود؛ برای نمونه ما دو دهه قبل محصولات الکترونیکی ساخت داخل داشتیم که خوب بود و استفاده هم می شد ولی امروز مجبوریم یخچال ساخت آلمان، ضبط ساخت ژاپن و گوشی همراه ساخت کره را بخریم.
علمی**9157*2017
انتهای پیام /*برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنیدفرستنده * *
پست الکترونیککد امنیتیارسال یادداشتدیدگاه شما با موفقیت ارسال شد.خبرهاچند رسانه ایآدرس ایمیل معتبر نیست! خبر گزاری جمهوری اسلامی       پست الکترونیک :© کلیه حقوق این سایت متعلق به خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران بوده و استفاده از مطالب با ذکر منبع آزاد است.

مشخصات
نام و نام خانوادگی
ایمیل یا شماره تماس
کد امنیتی

محصولات کشاورزی سالم رتبه‌بندی می‌شوند

ستاد توسعه زیست‌فناوری معاونت علمی‌وفناوری ریاست‌جمهوری در قالب شبکه محصول سالم، محصولات کشاورزی سالم را رتبه‌بندی می‌کند. به گزارش ایسنا ، ستاد توسعه زیست فناوری معاونت علمی و فناوری

بیش از 117 ساختمان دانشگاه تهران دارای ارزش تاریخی است

رئیس دانشگاه تهران با تاکید بر اینکه بیش از 117 ساختمان این دانشگاه دارای ارزش تاریخی است، گفت: این ساختمان‌ها با حفظ هویت تاریخی بازسازی و مقاوم سازی خواهند شد. به گزارش ایسنا، دکتر

تجلیل از مقام علمی دکتر قانعی‌راد

نشست قدردانی از مقام علمی دکتر محمدامین قانعی‌راد با حضور، دکتر غلامرضا غفاری، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دکتر هادی خانیکی استاد دانشگاه علامه طباطبایی، دکتر حسی

گسترش همکاری دانشگاه بوعلی و علوم کاربردی فرانکفورت

رؤسای دانشگاه بوعلی سینای همدان و علوم کاربردی فرانکفورت، در راستای گسترش همکاری‌های بین‌المللی، تفاهم‌نامه همکاری‌های مشترک علمی و فناوری امضا کردند. به گزارش ایسنا، تبادل استاد، مح

انتظار ادامه فوج‌لرزه‌های زلزله امروز تازه‌آباد در ساعات آینده

بعد از زلزله 7.3 ازگله استان کرمانشاه در سال 96، بعدازظهر امروز زلزله دیگری با بزرگای 5.9 رخ داد که به گفته محققان این رخداد لرزه‌ای می‌تواند سبب وقوع پس‌لرزه‌های زیادی ‌شود و بنابراین فو

5 روز مانده تا طولانی‌ترین ماه گرفتگی قرن

طولانی‌ترین ماه گرفتگی قرن 21 در 27 تا 28 ژوئیه (5 تا 6 مرداد) سال 2018 رخ خواهد داد. به گزارش ایسنا و به نقل از ایندپندنت، این ماه گرفتگی به دلیل طولانی بودنش قابل توجه نیست بلکه نک

بهره‌برداری سیاسی مانع اجرای طرح "ساماندهی آموزش عالی"/راهکارهای نجات دانشگاه‌ها از کمی‌گرایی

طی سال‌های اخیر پدیده مدرک‌گرایی روزبه‌روز در جامعه ما شیوع پیدا کرده، بطوریکه رشد قارچ گونه مراکز و واحدهای دانشگاهی که از آنها به عنوان کارخانه تولید مدرک یاد می‌شود، در کشور ما بسیار م

تولید ماده اطفای حریق با قابلیت خاموش‌کنندگی 10 برابری نسبت به آب/رفع محدودیت‌های مواد موجود

محققان پارک علم‌وفناوری البرز با استفاده از مواد معدنی و حذف محدودیت‌های مواد خاموش‌کننده موجود، ماده‌ای در حالت کف تولید کردند که برای اطفای حریق ناشی از موادنفتی، گاز، کاغذ و پلاستیک قا

سیرچ کرمان ۵.۸ریشتر لرزید/هیچ خسارت و تلفات جانی تاکنون گزارش نشده است/چند دیوار قدیمی فروریخته

زمین‌لرزه‌ای به بزرگی ۵.۸ در مقیاس ریشتر حوالی بخش سیرچ در شمال استان کرمان را لرزاند. به گزارش ایسنا، موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، مشخصات این زمین‌لرزه را به شرح زیر اعلام کرده است:

آموزش "آبکی" فضانوردان سایوز! + تصاویر

براساس برنامه تدوینی مرکز حوادث غیرمترقبه روسیه, آموزش موقعیت‌های پیش‌بینی نشده خدمه ماموریت آینده ایستگاه فضایی بین‌المللی، متشکل از آندری باریسنکو(Andrei Borisenko) فضانورد روسکاسموس و

مطالب سایت

تمامی اخبار دانش نیوز بدون دخالت انسانی و توسط موتورهای جستجوگر جمع آوری میشود و دانش نیوز در قبال محتوای اخبار هیچ مسئولیتی ندارد.
Royal Oriental iranien Restaurant Geneva